Filtry samoczyszczące wyróżniają się spośród innych urządzeń tym, że z punktu widzenia prowadzenia procesu filtracja odbywa się tam w sposób ciągły i mogą być montowane w budynkach typu hale z płyty warstwowej. Proces czyszczenia przegrody filtracyjnej odbywa się równolegle do filtracji i nie powoduje przestojów urządzenia (w przypadku innych filtrów należy okresowo czyścić wkłady filtracyjne lub wymieniać je na nowe).
Szczególnym rodzajem tego typu filtrów są filtry samoczyszczące do wody. Stosuje się je w wielu fabrykach, zakładach i oczyszczalniach ścieków do filtracji wody technologicznej. Filtry samoczyszczące do wody dobrze radzą sobie nawet z dużym ładunkiem zanieczyszczeń takich jak piach czy muł, dlatego często używa się ich także do wody pochodzącej z rzeki po jej wstępnym oczyszczeniu.
Elementem, dzięki któremu filtry samoczyszczące do wody charakteryzują się ciągłym trybem prowadzenia procesu jest skrobak, czyszczący sito w sposób mechaniczny. Jest on uruchamiany w momencie, gdy na przegrodzie nagromadzi się dana ilość zanieczyszczeń, o czym informuje różnica ciśnień przed i za przegrodą. Dzięki temu, że proces czyszczenia nie wymaga ingerencji obsługi, filtry samoczyszczące mogą filtrować także substancje toksyczne bez narażania pracowników fabryki na niebezpieczeństwo – mogą oni sterować procesem z centralnej sterowni. Układ automatyki pozwala także na stałe monitorowanie parametrów procesowych i archiwizację danych.
